InfoRadar
Мазмұны
Экономикалық қатынастар қоғаммен бірге дамып, құндылық алмасудың тәсілдерін үнемі өзгертіп отырды. Ұзақ уақыт бойы әмбебап балама ретінде металл, мал немесе сирек кездесетін заттар пайдаланылды, алайда сауданың кеңеюі мұндай тәсілдің қолайсыз екенін көрсетті. Шаруашылық күрделенген сайын есеп айырысуды жеңілдететін құрал қажет болды. Осылайша ауыр тиындардың орнына құнды білдіретін белгі қолдану идеясы қалыптасты. Қағаз ақшалардың тарихы сенім мен мемлекеттік биліктің ақша формасын түбегейлі өзгерте алғанын дәлелдейді.
Қағаз ақшалардың пайда болуына алғышарттар
Қағаз түріндегі төлем құралдары бір сәтте пайда болған жоқ. Олардың шығуына нарықтардың ұлғаюы мен мәмілелер көлемінің артуы ықпал етті. Саудагерлер үшін көп мөлшердегі металды алып жүру барған сайын қиынға соқты.
Ресми банкноттардан бұрын аралық нысандар қолданылды. Қарыз қолхаттары, сақтау туралы куәліктер және міндеттемелер белгілі бір құнды растайтын құжат ретінде қызмет атқарды. Бұл тәжірибе байлықтың тек зат түрінде ғана емес, жазбаша белгі арқылы да көрсетіле алатынын көрсетті.
Қағаз ақшалардың отаны ретінде Қытай
Алғашқы толыққанды қағаз ақшалар Қытайда пайда болды. Бұл елде аймақтар арасындағы сауда белсенді болып, есеп айырысудың ыңғайлы түріне сұраныс артты. Әсіресе Сун әулеті кезеңінде мемлекет қағаз банкноттарды ресми түрде енгізді.
Мұндай шешімнің себептері нақты болды. Мыстан жасалған тиындар көлемі мен салмағы жағынан саудаға кедергі келтірді. Мемлекет кепілдік берген қағаз белгілер әлдеқайда жеңіл әрі қолайлы шешімге айналды.
Қытай банкноттарының басты ерекшеліктерін төмендегі тізім арқылы сипаттауға болады.
- олар мемлекеттік бақылаумен шығарылды, бұл халықтың сенімін арттырды;
- әрбір купюрада номинал мен айналым мерзімі көрсетілді;
- жалған ақша жасағандарға қатаң жаза қолданылды.
Осындай шаралар жүйенің тұрақтылығын сақтауға көмектесті. Қағаз ақшалар күнделікті экономикалық өмірдің бір бөлігіне айналды. Бұл тәжірибе кейін басқа аймақтардың да назарын аударды.
Идеяның басқа елдерге таралуы
Уақыт өте келе жаңа есеп айырысу құралы туралы мәлімет көрші мемлекеттер мен сауда серіктестеріне жетті. Саяхатшылар мен көпестер қағаз ақшалардың ыңғайлылығы жөнінде жазып, билеушілердің қызығушылығын оятты. Дегенмен бұл үлгі бірден қабылданған жоқ.
Ислам әлемінде және Еуропада металл құрамсыз ақшаға ұзақ уақыт бойы сенімсіздікпен қаралды. Тиындар құнның сенімді көрінісі саналды. Алайда сауда мен қаржы операцияларының өсуі балама шешімдерге жүгінуге мәжбүр етті.
Бұл үрдісті бірнеше кезең арқылы көрсетуге болады.
- Жеке қолхаттар мен вексельдердің пайда болуы, олар міндеттемені растау құралы ретінде қолданылды.
- Өз төлем құжаттарын шығаратын банктердің құрылуы.
- Қағаз ақшаларды заңды төлем құралы ретінде мемлекеттік деңгейде бекіту.
Әрбір кезең тәжірибе мен қателіктерге толы болды. Кейбір шығарылымдар құнсыздануға әкеліп, күмәнді күшейтті. Уақыт өте эмиссияны бақылау мен реттеу тетіктері қалыптасты.
Еуропа мен әлемдегі қағаз ақшалардың орны
Еуропада қағаз ақшалар Азиямен салыстырғанда әлдеқайда кеш енгізілді. Тұрақты жүйелер XVII ғасырда банктердің ықпалы артқан кезде қалыптасты. Мемлекеттер купюра шығаруды бақылау қаржыны басқарудың қуатты құралы екенін түсінді.
Кейін қағаз ақшалар ірі есеп айырысуларда металл тиындарды біртіндеп ығыстырды. Олар салық жинауды, халықаралық сауданы және несиелеуді жеңілдетті. Мұндай белгілерге деген сенім экономикалық және саяси тұрақтылыққа тікелей байланысты болды.
Қағаз ақшаларға көшудің маңызы
Қағаз ақшалардың қолданылуы қаржы тарихындағы маңызды кезең саналады. Бұл құндылықтың тек материалға ғана емес, қоғамның сеніміне де сүйенетінін көрсетті. Осындай көзқарас қазіргі қаржы жүйелері мен қолма-қолсыз есеп айырысулардың дамуына жол ашты.
Купюраларға көшу экономикалық үдерістердің жылдамдығы мен ауқымын өзгертті. Мемлекеттерге ресурстарды тиімді басқаруға және сауданы ынталандыруға мүмкіндік берді. Қағаз ақшалардың тарихы сенімге негізделген жаңалықтың бүкіл әлемдік экономиканы қалай өзгерте алатынын айқын көрсетеді.
