InfoRadar
Мазмұны
Біздің ғаламшардың айналуы күнделікті өмір үшін соншалықты үйреншікті құбылыс, сондықтан ол туралы сирек ойланылады. Күн мен түннің алмасуы, жылудың таралуы, тіпті мұхиттардың пішіні осы қозғалыспен тікелей байланысты. Ғалымдар айналудың табиғи үдерістерге әсерін ұзақ уақыт бойы зерттеп келеді. Жердің тоқтауы қиялға ұқсас жағдай болып көрінгенімен, мұндай ойша тәжірибелер әлемнің қалай құрылғанын тереңірек түсінуге көмектеседі. Осындай жағдайда қандай салдарлар туындауы мүмкін екенін қарастырайық.
Бір сәттік физикалық салдарлар
Егер айналу кенеттен тоқтаса, инерция шешуші рөл атқарар еді. Жер бетіндегі барлық нысандар бұрынғы жылдамдықпен қозғалысын жалғастырады. Экватор маңындағы өңірлер үшін бұл орасан зор қирауға әкеледі.
Нақты талдауға көшпестен бұрын, мұндай жағдай тек сыртқы апатты әсер нәтижесінде ғана мүмкін екенін атап өткен жөн. Соған қарамастан, оның салдарын талдау ғылым үшін пайдалы.
- ғимараттар мен құрылыстар жанама күшке шыдай алмайды;
- мұхит сулары бір бағытқа қарай лап қойып, алып толқындар туғызады;
- атмосфера ығысып, ғаламдық деңгейдегі дауылдар пайда болады;
- тірі ағзалар күрт жүктемелерге ұшырайды.
Осындай күштердің қысқа уақыттық әсерінің өзі бүкіләлемдік апатқа жеткізер еді.
Планетаның пішіні мен мұхиттардың өзгеруі
Айналу Жердің пішініне әсер етіп, оны полюстер маңында сәл жалпайтады. Тоқтау кезінде бұл тепе-теңдік бұзылады. Су гравитация әсерінен біртіндеп қайта бөлінеді. Мұхиттар полюстерге қарай жылжи бастайды.
Бұл үдеріс белгілі бір уақытты талап еткенімен, салдары қайтымсыз болар еді. Экваторлық аймақтар су қорынан айтарлықтай айырылар еді.
Күн мен түннің жаңа тәртібі
Айналу болмаған жағдайда планетаның бір бөлігі үнемі Күнге қарап тұрады. Қарсы беті толық қараңғылыққа енеді. Мұндай жағдай температура айырмасын шектен тыс арттырады.
Әсерлерді тізбектемес бұрын, климаттық өзгерістер бірден емес, біртіндеп жүретінін ескеру қажет. Дегенмен олардың ауқымы бұрын-соңды болмаған деңгейге жетер еді.
- Жарық түскен жартысы аса жоғары температураға дейін қызады.
- Көлеңкелі бөлігі қатты суыққа ұшырайды.
- Аралық аймақ қана өмірге салыстырмалы түрде қолайлы болар еді.
Осындай жағдай қалыптасқан экожүйелердің сақталуына мүмкіндік бермейді.
Атмосфера және климат
Ауаның қозғалысы айналуға және жылу айырмасына тәуелді. Бұл үдеріс тоқтаған кезде ауа айналымы түбегейлі өзгереді. Желдердің бағыты мен сипаты жаңаша қалыптасады.
Талдау алдында климат тұрақтылығын жоғалтатынын атап өткен жөн. Әдеттегі ауа райы белдеулері жойылар еді.
- жауын-шашын тар аймақтарға ғана шоғырланады;
- шөлді өңірлер кең аумаққа таралады;
- бұлттылық біркелкі болмайды;
- маусымдық циклдер бұрынғы мағынасын жоғалтады.
Мұндай қайта құру ауыл шаруашылығын жүргізуді өте қиындатар еді.
Тірі ағзаларға әсері
Биологиялық ырғақтар тәуліктік циклмен тығыз байланысты. Оның жойылуы өсімдіктер мен жануарлардың физиологиясында үлкен бұзылыс туғызады. Бейімделу үшін мыңдаған жыл қажет болар еді.
Болашақты бағаламас бұрын, түрлердің басым бөлігі мұндай өзгерістерге шыдай алмайтынын түсіну маңызды. Жағдай тым күрт ауысар еді.
- Фотосинтез тұрақты жарық немесе мәңгі қараңғылық салдарынан бұзылады.
- Қоректік тізбектер өсімдіктермен бірге күйрейді.
- Көші-қон маусымдардың болмауына байланысты мәнін жоғалтады.
Нәтижесінде биосфера шектеулі аумақтарда ғана сақталар еді.
Өркениеттің ұзақ мерзімді тағдыры
Адамзат қолданатын технологиялар тұрақты ортаға тәуелді. Энергетика, көлік және байланыс жүйелері қатерге ұшырайды. Тіршілікті сақтау түбегейлі жаңа шешімдерді талап етеді.
Қорытынды жасамас бұрын, мұндай әлемнің өте қолайсыз болатынын мойындау керек. Өмір сүру қалыпты жағдай емес, сирек мүмкіндікке айналар еді.
Жердің айналуының тоқтауы туралы ойша сценарий үйреншікті тәртіптің қаншалықты нәзік екенін көрсетеді. Өзгермейтіндей көрінетін көптеген үдерістер планетаның қозғалысына тәуелді. Бұл жағдай физикалық күштердің тепе-теңдігінің маңызын айқын дәлелдейді. Осындай байланыстарды түсіну Жердің тұрақтылығының құнын тереңірек ұғынуға көмектеседі. Сондықтан мұндай ой-толғаулар ғылым мен білім саласында өзектілігін жоғалтпайды.
