InfoRadar
Мазмұны
Музыка адамзат тарихында әрдайым маңызды орын алып келді және, бәлкім, жазу пайда болғанға дейін-ақ қалыптасқан. Дыбыстар тек көңіл көтеру үшін ғана емес, қарым-қатынас жасау, салт-жоралғылар өткізу және эмоцияны білдіру мақсатында қолданылды. Күрделі әуендер дүниеге келмей тұрып, адамдар ырғақ пен үнді тәжірибе арқылы зерттей бастады. Осындай ізденістер біртіндеп алғашқы музыкалық аспаптардың жасалуына әкелді. Бұл үдерістің бастауында кім тұрғанын түсіну үшін археология мен антропология деректеріне жүгіну қажет.
Музыка ежелгі адамның өмірінде қандай рөл атқарды
Музыканың алғашқы белгілері күнделікті тіршілікпен тығыз байланысты болды. Ырғақты дыбыстар адамдарға бірлескен әрекеттерді үйлестіруге көмектесті. Олар аң аулау кезінде, мерекелерде және салттық рәсімдерде қолданылды.
Зерттеушілер аспаптардың пайда болуына бірнеше себепті атап өтеді:
- дауысты күшейтіп, дыбысты әсерлі етуге ұмтылыс;
- діни жоралғыларды және салттарды сүйемелдеу қажеттілігі;
- сөзсіз-ақ көңіл күй мен сезімді жеткізу талпынысы.
Дыбыс қоршаған ортамен байланыс орнатудың бір тәсіліне айналды. Ол қауымдастықтың бірлігін нығайтты. Музыка біртіндеп әлеуметтік құрал ретінде орнықты.
Археологиялық олжалар нені көрсетеді
Алғашқы музыкалық аспаптарды жасағандар туралы мәліметтер археологиялық табыстар арқылы белгілі болды. Ең көне үлгілер палеолит дәуіріне жатады. Олар ойлау қабілетінің және қол икемділігінің дамығанын дәлелдейді.
Ең белгілі олжалардың қатарына мыналар кіреді:
- құс пен жануар сүйектерінен жасалған сүйек сыбызғылар;
- тас пен ағаштан жасалған қарапайым соқпалы заттар;
- мүйіздер мен теңіз қабыршақтарынан дайындалған ысқырықтар.
Бұл бұйымдар ондаған мың жыл бұрын жасалған. Оларды дайындау материалды өңдеу шеберлігін талап етті. Мұның өзі әдейі ойластырылған әрекетті көрсетеді.
Алғашқы аспаптарды нақты кім жасаған
Алғашқы музыкалық құралдардың нақты авторы болған жоқ. Оларды ежелгі адам қауымдарының өкілдері жасаған. Көбінесе бұл іспен аңшылар мен терімшілер айналысқан деп есептеледі.
Бұл үдерісті былайша сипаттауға болады:
- Табиғи дыбыстарды бақылау. Адамдар желдің гуілін, тастардың соғылуын және құстардың әнін тыңдады. Осы әсерлер еліктеуге түрткі болды.
- Заттармен тәжірибе жасау. Сүйек, таяқ және тас дыбыс шығару үшін қолданылды. Сәтті нұсқалар есте сақталды.
- Білімді қауым ішінде жеткізу. Дағдылар ауызша және қайталау арқылы берілді. Осылайша дәстүрлер қалыптасты.
Музыкалық қабілеттер мәдениеттің бір бөлігіне айналды. Олар ұрпақтар арасындағы байланысты күшейтті.
Ежелгі қоғамдағы аспаптардың маңызы
Уақыт өте музыка кездейсоқ әрекет болудан қалды. Музыкалық құралдар әлеуметтік өмірде тұрақты орын алды. Оларды қолдану тек көңіл көтерумен шектелмеді.
Негізгі қызметтерін былай көрсетуге болады:
- діни жоралғылар мен нанымдарды сүйемелдеу;
- қауым ішіндегі бірлікті нығайту;
- аңыздар мен оқиғаларды жеткізу.
Дыбыстар ерекше атмосфера қалыптастырды. Олар оқиғалардың эмоциялық әсерін күшейтті. Кейбір мәдениеттерде аспаптар қасиетті саналды.
Пішіндердің дамуы және материалдардың әртүрлілігі
Қоғам дамыған сайын музыкалық аспаптар да күрделене түсті. Жаңа пішіндер мен дыбыс алу тәсілдері пайда болды. Материалдар саналы түрде таңдала бастады.
Даму бірнеше бағытта жүрді:
- Соқпалы аспаптар алуан түрлі бола түсті. Керілген терілер мен қуыс денелер қолданылды. Бұл ырғақ мүмкіндігін кеңейтті.
- Үрмелі құралдарға тесіктер қосылды. Олар дыбыс биіктігін өзгертуге мүмкіндік берді. Әуендік құрылым байыды.
- Ішекті аспаптар кейінірек қалыптасты. Керілген сіңірлер жаңа үндер тудырды. Бұл күрделі композицияларға жол ашты.
Әр кезең техникалық әрі көркемдік дамуды көрсетті. Музыка мәдениеттің ажырамас бөлігіне айналды.
Неліктен бір ғана жасаушыны атау мүмкін емес
Музыкалық аспаптар жазба деректер пайда болмай тұрып жасалған. Олар ұжымдық тәжірибенің нәтижесі болды. Сол себепті нақты бір есімді атау мүмкін емес.
Бұған бірнеше жағдай әсер етті:
- жазбаша тіркеудің болмауы;
- шығармашылықтың ұжымдық сипаты;
- біртіндеп дамыған ұзақ үдеріс.
Аспап жасау адам баласының табиғи қызығушылығының жалғасы болды. Ол жеке авторлықты талап етпеді. Ең бастысы – ортақ тәжірибе еді.
Алғашқы музыкалық аспаптар дыбыс арқылы өзін білдіруге ұмтылған ежелгі адамдардың арқасында пайда болды. Олардың жасаушылары жеке тұлғалар емес, тұтас қауымдар еді. Археологиялық деректер бұл үрдістің жоғары деңгейдегі ойлау мен қиялға негізделгенін көрсетеді. Музыка қарым-қатынас пен салт-жоралғыларда маңызды рөл атқарды. Дәл осы ұжымдық тәжірибе адамзаттың бүкіл музыкалық мәдениетінің бастауына айналды.
