Бұлттардың неше түрі бар?

Аспан көрінісі үнемі өзгеріп отырады, себебі атмосферадағы үдерістер үздіксіз қозғалыста болады. Бұлттар тек табиғаттың әсем элементі емес, сонымен қатар ауа райының маңызды көрсеткіші саналады. Олардың пішініне, биіктігіне және құрылымына қарап жауын-шашынның немесе ауа массаларының ауысуын болжауға болады. Сондықтан мұндай құбылыстарға қызығушылық метеорология пайда болмай тұрып-ақ қалыптасқан. Бұлттардың қанша түрі бар екенін түсіну үшін ғылыми жіктеуге жүгіну қажет.

Бұлттарды жіктеу қалай қалыптасқан

Қазіргі жүйе бақылау мен болжауды жеңілдету мақсатында жасалған. Негізгі өлшемдер ретінде түзілу биіктігі, сыртқы бейнесі және физикалық қасиеттері алынады. Осындай тәсіл ұқсас құрылымдарды бір топқа біріктіруге мүмкіндік береді. Соның арқасында әр елдің мамандары ортақ атауларды қолданады.

Нақты түрлерге өтпес бұрын, бұл жүйенің атмосфера қабаттарына негізделетінін атап өткен жөн. Мұндай бөлу белгілі бір пішіндердің қандай жағдайда пайда болатынын түсіндіреді.

Жоғарғы қабаттағы бұлттар

Үлкен биіктікте түзілетін бұлттар негізінен мұз кристалдарынан тұрады. Олар жұқа әрі мөлдір болып көрінеді және күн сәулесін оңай өткізеді. Көбіне жауын-шашын әкелмейді, бірақ ауа райының өзгерісінен хабар беруі мүмкін. Мұндай белгілер фронттардың жақындауын көрсетеді.

• перисті бұлттар жіңішке жіп немесе қауырсын тәрізді болып келеді;
• перисті-қабатты түрлері күн мен айдың айналасында бозғылт шеңбер түзеді;
• перисті-будақтар ұсақ түйіршіктер немесе толқынға ұқсас көрінеді.

Аталған пішіндер алты километрден жоғары биіктікте кездеседі және жер бетіне тікелей әсер етпейді.

Ортаңғы қабаттағы бұлттар

Бұл деңгей тығыздығы мен алуан түрлілігімен ерекшеленеді. Мұндай түзілімдер кей жағдайда жауын-шашынның қалыптасуына қатысады. Олардың көрінісі ылғалдылық пен температураға байланысты өзгеріп отырады. Осы белгілер қысқа мерзімді болжам жасауға көмектеседі.

Толық сипаттамаға көшпестен бұрын, бұл құрылымдардың қоңыржай белдеулерде жиі байқалатынын ескерген жөн. Олар көзге анық көрінеді.

1. Жоғары қабатты бұлттар аспанды тұтас жауып, жаңбырдың алдында пайда болады.
2. Жоғары будақты түрлері дөңгелек элементтерден тұрып, топталып орналасады.
3. Мұндай белгілер ауа массаларының тұрақсыз екенін көрсетеді.

Әрқайсысы атмосфералық үдерістерде өзіндік қызмет атқарады.

Төменгі қабаттағы бұлттар

Төмен орналасқан түрлер адамдарға ең таныс саналады. Олар жер бетіне жақын болып, жауын-шашынмен тікелей байланысты. Тығыз құрылым көбіне бұлтты күндердің себебіне айналады. Көру қашықтығы да осы деңгейге тәуелді.

• қабатты бұлттар аспанды біркелкі жамылғымен жабады;
• қабатты-будақты пішіндер ірі жолақтар немесе толқындар түзеді;
• жаңбырлы қабатты түрлері ұзаққа созылатын жауын әкеледі.

Бұл топ екі километрге дейінгі биіктікте кездесіп, күнделікті ауа райына айтарлықтай ықпал етеді.

Тік бағытта дамитын бұлттар

Ерекше орын алатын түрлер жоғары қарай қарқынды өседі. Олар жылы ауаның белсенді көтерілуі кезінде пайда болады. Мұндай құрылымдар атмосфераның жоғарғы қабаттарына дейін жетуі мүмкін. Найзағай мен нөсер дәл осы жағдайда қалыптасады.

Атауларын келтірмес бұрын, бұл пішіндердің өте жылдам дамитынын атап өту маңызды. Өзгеріс бірнеше минут ішінде орын алуы ықтимал.

1. Будақты бұлттар айқын шекарасы бар ақ мұнараларға ұқсайды және көбіне ашық ауа райымен байланысты.
2. Будақты-жаңбырлы түрлері биіктігімен ерекшеленіп, нөсер, бұршақ және найзағай әкеледі.
3. Мұндай құрылымдар жылу мен ылғалдың таралуында маңызды рөл атқарады.

Оларды бақылау авиация мен метеорологиялық қызметтер үшін аса қажет.

Ғылым бойынша қанша түрі бар

Ресми жіктеме бойынша бұлттардың он негізгі тегі бар. Олар биіктік қабаттары мен тік даму сипатына қарай бөлінеді. Бұған қоса пішінін нақтылайтын түрлері мен үлгілері қарастырылады. Соның нәтижесінде нұсқалардың жалпы саны әлдеқайда көп болады.

Бұл жүйені білу тек мамандарға емес, аспанды бақылауға қызығатын кез келген адамға пайдалы. Бұлттарға қарап атмосферадағы өзгерістерді түсінуге болады. Олар Жер үстінде жүріп жатқан күрделі физикалық үдерістердің айнасы іспетті. Сол себепті бұл құбылыстарды зерттеу метеорологияда әрдайым маңызды болып қала береді.