InfoRadar
Мазмұны
Жарық адамға қоршаған ортаны тануда маңызды рөл атқарады. Кез келген зат тек өз пішіні арқылы ғана емес, жарықпен өзара әрекеттесу нәтижесінде де қабылданады. Осындай сәтте көлеңке пайда болады, ал ол көбіне елеусіз қалып қояды. Алайда қараңғы бейне нысан жайлы көптеген мәлімет жеткізе алады. Оны мұқият бақылау арқылы көзге бірден байқалмайтын қасиеттерді аңғаруға болады.
Пішін мен сыртқы сұлба
Көлеңке нысанның артық бөлшектерін жойып, негізгі геометриялық құрылымды айқындайды. Ұсақ элементтер көрінбей, басты сызықтар мен пропорциялар алдыңғы орынға шығады. Мұндай қабылдау жалпы бейнені анық әрі жинақы етеді.
- қарапайым сұлба нысанды әлсіз жарықта да тез тануға мүмкіндік береді;
- симметрияның бұзылуы бірден байқалады;
- күрделі пішін тұтас әрі үйлесімді көрінеді;
- пропорцияларды бағалау оңайырақ болады;
- сызықтардың сипаты құрылымның түрін айқын көрсетеді.
Суретшілер бұл тәсілді композицияның әсерлілігін тексеру үшін қолданады. Сәулетшілер ғимараттардың күннің әр мезгіліндегі көрінісін бақылайды. Күнделікті өмірде адамдар таныс заттарды көбіне олардың көлеңкесіне қарап-ақ ажырата алады.
Өлшем мен кеңістіктегі орны
Көлеңкенің бетке түсуі нысанның көлемі мен орналасуын түсінуге көмектеседі. Ұзындығы мен бағыты биіктікке және жарық көзінің орнына тәуелді болады. Бұл заңдылық адамзатқа ертеден белгілі.
- Ұзын көлеңке үлкен биіктікті немесе жарықтың төмен бұрышын білдіреді.
- Қысқа қараңғы із шағын өлшемді немесе жарық көзіне жақын орналасуды көрсетеді.
- Бірнеше көлеңкені салыстыру арқылы нысандардың салыстырмалы көлемін анықтауға болады.
Мұндай бақылаулар ежелгі құрылыстарды салу кезінде қолданылған. Қазіргі кезде бұл құбылыс геометриялық заңдылықтарды түсіндіруде пайдаланылады. Күн сәулесімен жасалған қарапайым тәжірибелер де айқын нәтиже береді.
Жарық көзінің сипаты
Көлеңкенің бағыты мен айқындығы жарықтың қай жақтан түсіп тұрғанын көрсетеді. Шекарасының сипаты жарық көзінің түрі мен қарқындылығын аңғартады.
- айқын шекара бағытталған жарықты білдіреді;
- жұмсақ контур шашыраңқы сәулені көрсетеді;
- көлбеу сызық сәуленің түсу бұрышын аңғартады;
- бірнеше қабаттасқан көлеңке бірнеше жарық көзінің барын білдіреді.
Фотографтар бұл белгілерді кадр құруда пайдаланады. Сарапшылар түсірілім жағдайын жарыққа қарап қалпына келтіреді. Күнделікті ортада адам мұндай ақпаратты бейсаналы түрде қабылдайды.
Беткей мен рельеф ерекшеліктері
Көлеңке нысанмен қатар оған түскен беттің де қасиеттерін ашады. Кез келген кедір-бұдыр жарық пен қараңғылықтың айырмашылығы арқылы көрінеді. Бұл тәсіл көлемді айқын сезінуге мүмкіндік береді.
- Кедір-бұдыр бет сынық әрі тұрақсыз контур қалыптастырады.
- Тегіс жазықтық анық және біркелкі сызық береді.
- Толқындар мен биіктік айырмашылықтары пішінді бұрмалайды.
- Ұсақ ақаулар жанама жарықта анық байқалады.
Сәулет пен интерьер дизайнында бұл әсер кеңінен қолданылады. Геологтар жер бедерін зерттегенде көлеңкеге сүйенеді. Тұрғын үйлерде мұндай жарық қабырғалардағы кемшіліктерді анықтауға көмектеседі.
Қозғалыс пен уақыт ішіндегі өзгеріс
Нысан немесе жарық көзі аздап қозғалғанның өзінде көлеңке бірден өзгереді. Осы қасиет оны қозғалыстың сенімді көрсеткіші етеді.
- бірқалыпты жылжу тегіс қозғалысты білдіреді;
- кенет өзгеріс үзік қозғалысты көрсетеді;
- пішіннің ауысуы айналуды аңғартады;
- контурдың дірілі икемділікті білдіреді;
- жоғалу немесе қосарлану жағдайдың өзгергенін көрсетеді.
Анимация мен кинода бұл тәсіл шынайылықты арттыру үшін қолданылады. Спортта қозғалысты талдау кезінде көлеңкеге назар аударылады. Күнделікті өмірде адам мұндай өзгерістерге тез жауап береді.
Эмоциялық қабылдау
Көлеңке тек физикалық дерек беріп қана қоймай, сезімге де әсер етеді. Белгісіздік қиялды қозғап, әсерді күшейтеді. Сондықтан қараңғы бейнелер көркемдік құрал ретінде жиі пайдаланылады.
- Анық емес сұлба мазасыздық немесе қызығушылық тудырады.
- Таныс пішін тыныштық сезімін береді.
- Пропорцияның бұрмалануы драмалық әсерді күшейтеді.
Кино мен бейнелеу өнерінде көлеңке көңіл күйді сөзсіз жеткізеді. Ол нысанды толық көрсетпей-ақ әсер қалдыра алады. Жарық өзгерген кезде таныс кеңістік те басқаша қабылданады.
Көлеңке қосалқы құбылыс емес, дербес ақпарат көзі болып табылады. Ол нысанның пішінін, көлемін, қозғалысын және жарық жағдайын түсінуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар қараңғы сұлба адамның эмоциялық қабылдауына ықпал етеді. Осындай белгілерге назар аудару кеңістікті тереңірек сезінуге үйретеді.
