Неліктен медузаның миы жоқ?

Медузалар сырт көзге қарапайым әрі нәзік тіршілік иелері болып көрінеді, алайда олар Жер бетінде жүздеген миллион жыл бойы өмір сүріп келеді. Бұл жануарлар балықтардан, динозаврлардан және сүтқоректілерден әлдеқайда бұрын пайда болып, климат пен ортадағы ірі өзгерістерді бастан өткерді. Көпшілік үшін миының болмауы олардың қарапайымдылығын білдіретіндей әсер қалдырады. Алайда шын мәнінде бұл ерекшелік тіршілік етуге бейімделудің басқа жолын көрсетеді. Мұны түсіну үшін медузалардың эволюциялық тарихына, құрылысына және өмір салтына назар аудару қажет.

Ежелгі шығу тегі және эволюциялық бағыты

Медузалар ең көне көпжасушалы ағзалардың қатарына жатады. Олардың арғы тегі шамамен 500 миллион жыл бұрын, күрделі жүйке жүйелері әлі қалыптаса қоймаған кезеңде пайда болған. Сол дәуірде қарапайым құрылым тіршілік үшін тиімді болды. Миының болмауы кемшілік емес, керісінше ортаға бейімделудің нәтижесі ретінде қалыптасты.

Физиологияға терең үңілмес бұрын, эволюция әрдайым күрделілікке ұмтыла бермейтінін ескерген жөн. Ол тек тиімді шешімдерді сақтайды.

• қарапайым құрылым аз энергия талап етеді;
• мүшелер санының аздығы жүйенің істен шығу қаупін төмендетеді;
• төзімділік жоғары өміршеңдікке әкеледі;
• даму күрделену емес, оңтайлану жолымен жүрді.

Осындай бағыт медузаларға сәтті өмір сүру моделін сақтауға мүмкіндік берді.

Басқару орталығының орнына жүйке торы

Медузаларда ми болмаса да, олар мүлде жүйкесіз емес. Қозғалыс пен реакцияларды басқару үшін бүкіл денеге таралған жүйке торы қызмет атқарады. Ол бір нүктеге шоғырланбаған және барлық бағытта сигнал жібере алады. Ақпарат тікелей жасушалар арасында беріледі.

Талдауға кіріспес бұрын, бұл жүйенің омыртқалылардағы ми жұмысынан өзгеше екенін атап өткен жөн. Мұнда ақпаратты өңдейтін бір орталық жоқ.

1. Импульстер дене бойымен еркін таралады.
2. Реакциялар жергілікті деңгейде және жылдам пайда болады.
3. Қоңырау тәрізді дененің қозғалысы орталықсыз үйлестіріледі.

Мұндай тетік жүзу мен тітіркендіргішке жауап беру үшін жеткілікті.

Күрделі шешімдерді қажет етпейтін өмір салты

Медузалардың тіршілігі қоршаған ортаны терең талдауды талап етпейді. Олар баспана салмайды және жемтікті белсенді түрде іздемейді. Қозғалыс көбіне су ағысының көмегімен жүзеге асады. Негізгі әрекеттер денені жиыру мен қоректі ұстаумен шектеледі.

Тізімге өтпес бұрын, олардың мінез-құлқы бірқалыпты екенін атап өткен жөн. Ол тәжірибеге қарай өзгермейді.

• қармалауыштар жанасуға автоматты түрде жауап береді;
• у бөлу саналы бақылаусыз іске қосылады;
• жиырылу белгілі ырғақпен жүреді;
• қауіптен қашу қарапайым сигналдарға негізделген.

Осындай міндеттер үшін ми қажет емес.

Ми болмауының энергетикалық тиімділігі

Ми ең көп энергия тұтынатын мүшелердің бірі болып саналады. Оның қалыпты жұмыс істеуі үшін үздіксіз қорек пен оттегі қажет. Ал медузалардың денесі негізінен судан тұрады және зат алмасуы өте баяу. Мұндай жағдайда күрделі мүшені сақтау тиімсіз болар еді.

Мысалдарды қарастырмас бұрын, мұхиттағы жағдайды ескерген жөн. Онда қорек әрдайым біркелкі таралмайды.

1. Қарапайым құрылым энергия шығынын азайтады.
2. Баяу зат алмасу ұзақ өмір сүруге ықпал етеді.
3. Төмен қажеттілік ресурсы аз аймақтарда тіршілік етуге мүмкіндік береді.

Сол себепті миының болмауы артықшылыққа айналады.

Ойлаусыз бағдарлану қабілеті

Қарапайым құрылысына қарамастан, медузалар кеңістікте бағдарлана алады. Кейбір түрлерінде тепе-теңдікті сақтайтын және жарыққа жауап беретін арнайы мүшелер бар. Олар қозғалыс бағытын және жарық деңгейін ажыратуға көмектеседі. Мұндай мүмкіндіктер негізгі навигация үшін жеткілікті.

Аяқтауға жақындағанда, бұл тетіктердің барлығы автоматты түрде жұмыс істейтінін атап өткен жөн. Мұнда саналы ойлау қажет емес.

• статоцистер дененің қалпын сақтауға көмектеседі;
• жарыққа сезімтал жасушалар жарық деңгейін анықтайды;
• қозғалыс ырғағы ішкі циклдермен реттеледі;
• мінез-құлық әртүрлі жағдайда тұрақты күйде қалады.

Осылайша қарапайым бағдарлау қамтамасыз етіледі.

Медузалардың миының болмауы ежелгі әрі табысты эволюциялық стратегияның нәтижесі болып табылады. Бұл жануарлар өмірлік маңызды әрекеттерді бүкіл денеге таралған жүйке торы арқылы орындайды. Қарапайым құрылым энергияны үнемдеп, төзімділікті арттырады. Олардың тіршілік салты үшін күрделі басқару орталығы қажет емес. Дәл осы ерекшелік медузалардың миллиондаған жыл бойы аз өзгеріспен өмір сүруіне мүмкіндік берді.