Неліктен шу концентрацияға кедергі келтіреді

Қазіргі ортада нағыз тыныштық сирек кездеседі. Көлік дыбыстары, әңгімелер және хабарландырулар адамды үнемі қоршап тұрады. Алғашында олар үйреншікті фон сияқты қабылданады. Дегенмен бір іске терең үңілу қажет болғанда әлсіз дыбыстардың өзі мазалай бастайды. Мұндай әсердің себептерін түсіну назарды және жұмыс жағдайын саналы түрде басқаруға көмектеседі.

Ми дыбысты қалай өңдейді

Есту жүйесі қоршаған ортадағы өзгерістерді тез байқауға бейімделген. Адам мән бермегеннің өзінде ми дыбыстық белгілерді талдай береді. Бұл қасиет эволюция барысында қауіп-қатерді ерте анықтау үшін қажет болды.

Күрделі тапсырма орындау кезінде осы автоматты өңдеу қосымша жүктеме тудырады. Назар еріксіз түрде әртүрлі ақпарат көздерінің арасында ауысады. Соның салдарынан фокусты ұстап тұру қиындайды. Дыбыс қаншалықты күтпеген болса, соғұрлым алаңдату күштірек болады.

Танымдық жүктеме және назар

Зейін шоғырландыру жұмыс жадындағы ресурстарды талап етеді. Қоршаған ортада шу бар кезде сол мүмкіндіктің бір бөлігі дыбысты сүзуге жұмсалады. Тіпті сыртқы белгілер еленбегендей көрінсе де, күш бәрібір кетеді.

Әсіресе мынадай факторлар кедергі келтіреді:

• кенеттен және үзілісті сигналдар, өйткені олар бағдарлау реакциясын іске қосады;
• өзге адамдардың сөзі, себебі ми сөзді автоматты түрде тануға тырысады;
• бірқалыпты, бірақ қатты фон, ол тұрақты кернеу тудырады.

Әрбір тармақ ой еңбегінің тиімділігін төмендетеді. Соның нәтижесінде тапсырманы орындау уақыты ұзарады. Жұмыстың сапасы да нашарлауы мүмкін.

Шудың эмоциялық әсері

Дыбыстық орта ойлауға ғана емес, эмоцияға да ықпал етеді. Тітіркендіргіш сигналдардың ұзақ әсері күйзеліс деңгейін арттырады. Бұл құбылыс дыбыс қатты болмаған жағдайда да байқалады.

Шудың әсерінен жүрек соғысы жиілеп, мазасыздық күшейеді. Ағза жағдайды ықтимал қауіп ретінде қабылдайды. Осындай күйде сабыр сақтап, назарды ұстап тұру қиынға соғады. Эмоциялық қысым алаңдататын ықпалды күшейтеді.

Неге тыныштық әрдайым көмектеспейді

Дыбыстың толық болмауы да кейбір адамдарға қолайсыз әсер етуі мүмкін. Абсолютті тыныштық үйреншікті емес сезім тудырады. Мұндай ортада назар ішкі түйсіктерге ауысады.

Бұл үдеріс мынадай түрде өрбиді:

1. Сыртқы бағдарлар азаяды. Ойлар еркін қыдырай бастайды. Бұл мақсатты ұстап тұруды қиындатады.
2. Ұсақ тітіркендіргіштерге сезімталдық артады. Болмашы дыбыс та қатты естілгендей болады.
3. Жаңа жағдайға байланысты кернеу пайда болады. Ол босаңсуға кедергі жасайды.

Осылайша кез келген тыныштық бірдей пайдалы емес. Тепе-теңдік маңызды рөл атқарады.

Қандай дыбыстар азырақ кедергі келтіреді

Барлық акустикалық әсер назарға бірдей ықпал етпейді. Кейбір фон түрлері анағұрлым бейтарап қабылданады. Олар тұрақты әрі алдын ала болжанатын болады.

Салыстырмалы түрде қолайлы нұсқаларға мыналар жатады:

• табиғи бірқалыпты дыбыстар, мысалы жаңбыр немесе жел;
• күрт ауысуы жоқ, баяу аспаптық әуен;
• тұрақты ақ шу, ол кенет сигналдарды бүркемелейді.

Осындай дыбыстар тұрақтылық сезімін қалыптастырады. Олар тыныштық пен күтпеген тітіркендіргіштердің арасындағы айырманы азайтады. Соның арқасында назарды ұзағырақ сақтауға болады.

Шу зейін қоюға кедергі келтіреді, өйткені ми есту қабылдауын толықтай өшіре алмайды. Дыбыстық белгілер назар үшін бәсекеге түсіп, танымдық жүктемені арттырады. Эмоциялық кернеу бұл әсерді күшейтіп, өнімділікті төмендетеді. Толық тыныштық бәріне бірдей сай келе бермейді және кейде жаңа қиындықтар туғызады. Дұрыс таңдалған дыбыстық орта фокусты сақтауға және тиімді жұмыс істеуге мүмкіндік береді.