Адам күніне неше рет жыпылықтайды?

Күнделікті өмірде адам ағзасында көптеген үдерістер автоматты түрде жүріп жатады және олар туралы сирек ойланамыз. Көру жүйесінің жұмысы да осындай байқалмайтын механизмдерге сүйенеді. Көз қабақтарының қозғалысы көзді қорғап, оның қалыпты қызметін қамтамасыз етеді. Біз бұл әрекетті әдейі бақыламаймыз, бірақ ол ояу жүрген әр сәтімізде қайталанады. Сондықтан бір тәулік ішінде адам қанша рет көзін жыпылықтататыны туралы сұрақ күтпегендей қызықты болып шығады.

Көз жыпылықтаудың ағза үшін маңызы

Санға көшпес бұрын, бұл рефлекстің не үшін қажет екенін түсінген жөн. Көз қабақтарының қозғалысы бірден бірнеше маңызды қызмет атқарады.

• көз алмасының бетін шаңнан, ұсақ бөлшектерден және кеуіп кетуден қорғау;
• жас қабықшасын біркелкі таратып, қасаң қабықтың мөлдірлігін сақтау;
• көзге түсетін жүктемені қысқа уақытқа азайту.

Бұл әрекеттер секундтың үлесінде жүзеге асады, сол себепті адам жыпылықтаған сәтті көбіне аңғармайды.

Бір тәуліктегі орташа көрсеткіштер

Рефлекстің қызметі түсінікті болған соң, нақты мәліметтерге назар аударуға болады. Зерттеулер көз жыпылықтау жиілігі әртүрлі жағдайға байланысты өзгеретінін көрсетеді.

• тыныш күйде ересек адам минутына шамамен 12–20 рет көзін жабады;
• осындай қарқынмен бір сағатта 700–1200 қозғалыс орын алады;
• тәулік бойы жалпы саны 14–20 мың ретке дейін жетуі мүмкін.

Бұл айырмашылықтар жеке ерекшеліктермен, белсенділік деңгейімен және ояу жүру ұзақтығымен байланысты.

Жиілікке әсер ететін факторлар

Көз жыпылықтау саны тұрақты көрсеткіш емес. Оған сыртқы орта мен ағзаның ішкі жағдайы айтарлықтай ықпал етеді.

1. Эмоциялық күй. Қобалжу немесе күйзеліс кезінде жүйке жүйесі белсендіріліп, көз қабақтарының қозғалысы жиілейді. Ал тыныш жағдайда бұл әрекет баяулайды.
2. Көру жүктемесі. Оқу немесе экран алдында ұзақ отыру кезінде адам сирек жыпылықтайды. Зейіннің шоғырлануы рефлексті уақытша тежеп, көздің құрғау сезімін тудыруы мүмкін.
3. Физиологиялық жағдай. Шаршау, ұйқының қанбауы немесе көздің тітіркенуі қозғалыс санын арттырады. Осылайша ағза жайлы күйді қалпына келтіруге тырысады.

Бұл себептердің әрқайсысы тәуліктік көрсеткішті айтарлықтай өзгерте алады.

Неліктен біз оны байқамаймыз

Мыңдаған рет қайталанатын әрекетке қарамастан, адам көз жыпылықтауды сезбейді. Мұның себебі мидың жұмысына байланысты.

• жүйке жүйесі қабақ қозғалған сәтте көру ақпаратын уақытша өңдемей қояды;
• бейне жоғалып кетпей, үздіксіз көрініс ретінде қабылданады;
• мұндай тетік қоршаған ортаның «жыпылықтап» тұрғандай әсерін болдырмайды.

Осының арқасында адам кеңістікте еркін бағдар алып, өз физиологиясына алаңдамайды.

Ғалымдардың қызықты байқаулары

Зерттеулер барысында мамандар көз жыпылықтау мен назар арасындағы байланысты көрсететін бірқатар деректерді анықтаған.

1. Күрделі тапсырмалар орындағанда немесе шиеленісті көріністерді тамашалағанда жыпылықтау сирейді. Ми маңызды ақпаратты жіберіп алмауға тырысады.
2. Әңгіме кезінде көз қабақтарының қозғалысы сөйлеудегі үзілістермен сәйкес келуі мүмкін. Бұл тыңдаушыға айтылғанды жақсы қабылдауға көмектеседі.
3. Көз шаршағанда қозғалыс жиілігі артады. Мұны демалыс қажет екенін білдіретін белгі ретінде қарастыруға болады.

Бұл бақылаулар рефлекстің танымдық үдерістермен тығыз байланысты екенін көрсетеді.

Адам бір күнде мыңдаған рет көзін жыпылықтатады, бірақ бұл әрекетті байқамайды. Мұндай рефлекс көздің саулығын сақтап, сыртқы жағдайларға бейімделуге көмектеседі. Ол эмоцияға, жүктемеге және жалпы хал-ахуалға сезімтал түрде жауап береді. Осы ерекшеліктерді түсіну көру режиміне саналы қарауға мүмкіндік береді. Нәтижесінде қарапайым ғана қозғалыс күнделікті жайлылықтың маңызды бөлігіне айналады.