InfoRadar
Мазмұны
Есінегенде немесе тамақ ішкенде жақтың сыртылдауы көп адамға таныс. Кейде бұл дыбыс өздігінен пайда болып, біраз уақыттан кейін жоғалады. Ешқандай қолайсыздық тудырмағандықтан, адамдар оған мән бермей жатады. Алайда кейбір жағдайларда жақтың сыртылдауы самай-төменгі жақ буынына шамадан тыс күш түсіп жатқанын білдіретін алғашқы белгі болуы мүмкін. Қандай бес белгі байқалғанда мәселенің асқынуын күтпей, гнатологқа қаралу керектігін түсіндіреміз.
Жақ неге сыртылдайды?
Самай-төменгі жақ буынының ішінде төменгі жақ сүйегінің буын басы мен самай сүйегінің арасында орналасқан шеміршекті диск бар. Ол сүйектердің арасындағы жүктемені азайтып, буынның бірқалыпты қозғалуына көмектеседі. Егер диск алға қарай ығысса, ауызды ашқан кезде төменгі жақ сүйегінің буын басы оның шетінен «аттап» өтеді. Соның нәтижесінде сыртылдаған дыбыс пайда болады.
Бұған тістемнің дұрыс болмауы, тістерді қатты қысып ұстау әдеті, жарақаттар және шайнау бұлшықеттеріне шамадан тыс күш түсуі себеп болуы мүмкін. Дискінің ығысуы өздігінен әрдайым қауіпті емес, бірақ уақыт өте келе жағдайдың асқыну ықтималдығы бар.
1-белгі. Жақ жиі немесе қаттырақ сыртылдай бастады
Бұрын жақ анда-санда ғана сыртылдап, енді ауызды ашқан сайын дыбыс шығатын болса, бұл буын жұмысының бұзылысы күшейіп жатқанын білдіруі мүмкін. Сондай-ақ сықырлаған немесе қырналған дыбыстарға назар аударған жөн. Мұндай белгілер буын беттерінде өзгерістер пайда болғанын көрсетуі ықтимал.
2-белгі. Ауырсыну пайда болды
Құлақтың алдыңғы жағында, самай тұсында, шайнағанда немесе сөйлескенде ауырсынудың пайда болуы буын мен бұлшықеттерге шамадан тыс күш түсіп жатқанын білдіруі мүмкін. Әсіресе таңертең байқалатын ауырсынуға мән берген дұрыс. Ол көбіне ұйқы кезінде тістерді еріксіз қатты қысып ұстаумен байланысты болады.
3-белгі. Ауыз толық ашылмайды
Алманы тістеп жеу немесе ауызды үш саусақ сыятындай етіп ашу қиындаса, жақ қарысып қалса немесе ауызды ашқанда бір жаққа қарай ауытқыса, мүмкіндігінше тезірек маманға қаралу қажет. Бұл буын ішіндегі дискінің ығысып, бұрынғы орнына қайта келмей қалғанын білдіруі мүмкін.
4-белгі. Бас ауырады және құлақта шу пайда болады
Шайнау бұлшықеттеріне шамадан тыс күш түсуі кернеуден болатын бас ауруымен, құлақтың бітелуімен немесе шуылдауымен қатар жүруі мүмкін. Көптеген адамдар мұндай белгілермен жылдар бойы әртүрлі дәрігерге қаралып, олардың жақ буынының жұмысымен байланысты болуы ықтимал екенін білмейді.
5-белгі. Тістер қажалып, сынып немесе кетіліп жатыр
Тіс кіреукесінің шамадан тыс қажалуы, тістердің кетілуі, жарықтардың пайда болуы және пломбалардың жиі сынуы тістерге артық күш түсетінін көрсетеді. Әдетте мұндай жағдай бруксизммен, яғни тістерді еріксіз қайрау немесе қатты қысу әдетімен, сондай-ақ тістемнің дұрыс болмауымен байланысты. Бұл бұзылыстар жақ буынының жұмысына тікелей әсер етуі мүмкін.
Дәрігер не істейді?
Жоғарыда аталған белгілердің кез келгені байқалса, жақ буынының қызметін зерттейтін маманға қаралған жөн. Тәжірибелі Астанадағы гнатолог немесе өз қалаңыздағы тиісті маман тексеру жүргізіп, жақтың қозғалысы мен тістемнің жағдайын бағалайды. Қажет болған жағдайда буындардың компьютерлік томографиясын тағайындайды.
Тексеру нәтижелеріне сүйене отырып, жеке емдеу жоспары жасалады. Көп жағдайда оған арнайы шинамен емдеу (сплинт-терапия), бұлшықеттерге арналған жаттығулар және тістемді түзету шаралары кіруі мүмкін.
Заманауи емдеу әдістері көптеген жағдайда хирургиялық операциясыз-ақ нәтижеге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Мысалы, Астанада самай-төменгі жақ буынын емдеу және басқа да ірі қалалардағы медициналық орталықтарда қабынуды азайтуға әрі буынның қозғалғыштығын қалпына келтіруге бағытталған аз инвазивті процедуралар жиі қолданылады.
Не істеуге болмайды?
- жақты өз бетіңізше күшпен «орнына салуға» тырысу;
- ауырсынуды басатын дәрілерді ұзақ уақыт қабылдап, дәрігерге қаралуды кейінге қалдыру;
- дәрігердің тағайындауынсыз дайын тіс каппаларын сатып алып, қолдану;
- сағызды үнемі немесе ұзақ уақыт шайнау.
Жақтың сыртылдауы әрдайым емдеуді қажет етпейді. Алайда оған жоғарыда аталған белгілердің кем дегенде біреуі қосылса, маманға қаралып, тексеруден өткен дұрыс. Бұзылысты ерте кезеңде анықтау оны емдеуді жеңілдетіп, асқынулардың алдын алуға көмектеседі.
