Жапырақ қалдықтары нені көрсетеді

Жер беті сан мәрте өзгеріске ұшырап, өсімдіктер сол өзгерістердің ажырамас бөлігі болды. Ежелгі флораның іздері сирек толық сақталады, бірақ кейбір бөліктері миллиондаған жылға жетеді. Солардың ішінде қазба күйінде қалған жапырақтар ерекше орын алады. Сырттай нәзік көрінгенімен, олар аса мол ақпарат тасымалдайды. Осындай олжаларды зерттеу арқылы ғалымдар баяғыда жоғалып кеткен табиғи әлемдерді қайта елестете алады.

Жапырақ қазбалары қалай түзіледі

Қазбалану үдерісі олжа табылған сәттен әлдеқайда бұрын басталады. Өсімдік қалдығының сақталуы үшін оның тез арада көміліп қалуы маңызды. Көбіне мұндай жағдай су түбінде немесе лайлы ортада орын алады.

Қалыптасуға әсер ететін факторлар:

• тұнбаның жапырақ бетін жылдам жабуы, бұл оны ыдыраудан қорғайды;
• оттектің жетіспеуі, органикалық тіндердің бұзылуын баяулатады;
• ортаның химиялық құрамы, минералдануға қолайлы жағдай жасайды.

Осы шарттардың әрқайсысы пішін мен жүйкелердің сақталу ықтималдығын арттырады. Сондықтан мұндай қазбалар көбіне көне көл шөгінділерінен табылады. Мұнда табиғи жағдайлардың сәйкестігі шешуші рөл атқарады.

Пішіні мен құрылысы қандай мәлімет береді

Жапырақтың сыртқы келбеті мен ішкі құрылымы өсімдік түрі жайында қорытынды жасауға мүмкіндік береді. Сабақ немесе тамыр сақталмаса да, оның қай топқа жататынын анықтауға болады. Морфологиялық белгілердің ақпараттық маңызы өте жоғары.

Пішін арқылы мынадай жайттар анықталады:

• өсімдік ағаш тектес пе, әлде шөптесін бе;
• қандай климатқа бейімделгені;
• газ алмасу қалай жүзеге асқаны.

Мысалы, ірі әрі тегіс жиекті жапырақтар ылғалды тропиктік ортаға тән. Ұсақ және тісті пішіндер салқын аймақтарда жиі кездеседі. Осылайша құрылым қоршаған жағдайды айқын көрсетеді.

Өткен климат туралы қандай дерек береді

Жапырақтар температура мен ылғалдылыққа тез жауап қайтарады. Сондықтан олар көне климатты анықтауда сенімді көрсеткіш саналады. Қазба үлгілерді талдау арқылы тұтас дәуірлердің ауа райын қалпына келтіруге болады.

Ғалымдар бірнеше белгіге назар аударады:

• беткі аумақтың көлемі, ол жауын-шашын мөлшерімен байланысты;
• жүйкелердің тығыздығы, фотосинтез қарқынын көрсетеді;
• жиегінің формасы, жылулық режимді аңғартады.

Осы сипаттардың жиынтығы жеткілікті дәл сурет береді. Соның көмегімен бұрын орман басым болған немесе құрғақ өңірлерді анықтауға болады. Жапырақ қазбалары климаттың табиғи мұрағаты іспетті.

Өсімдіктер эволюциясының іздері

Уақыт өте жапырақтардың өзгеруі өсімдік әлемінің даму жолын көрсетеді. Әртүрлі геологиялық қабаттардағы үлгілерді салыстыру біртіндеп болған өзгерістерді ашады. Мұндай деректер эволюция теориясын толықтыра түседі.

Зерттеулер барысында мыналар байқалады:

1. Жүйкеленудің жаңа түрлерінің пайда болуы. Бұл өткізгіш жүйенің күрделенгенін білдіреді. Нәтижесінде қоректену тиімділігі артты.
2. Көлемі мен қалыңдығының өзгеруі. Мұндай бейімделу жарық пен ылғалға байланысты болды. Өсімдіктер жаңа экологиялық кеңістіктерді игере бастады.
3. Жабықтұқымды түрлердің кең таралуы. Олардың жапырақтары алуан түрлі пішінге ие. Бұл эволюциялық табыстың белгісі саналады.

Әрбір өзгеріс орта мен морфология арасындағы байланысты дәлелдейді. Жапырақтар бейімделу шежіресіне айналады.

Ежелгі экожүйелер географиясы

Қазба табылған орындар өсімдіктердің Жер бетінде қалай таралғанын қалпына келтіруге көмектеседі. Кейде жапырақ қалдықтары бүгін орман атымен жоқ аймақтардан табылады. Мұндай деректер өткен табиғат жайлы түсінікті түбегейлі өзгертеді.

Таралуын талдау мынаны көрсетеді:

• өсімдік қауымдастықтарының көшуі;
• құрлықтардың қозғалысы;
• мұхит деңгейінің өзгеруі.

Мысалы, жоғары ендіктерден табылған тропиктік флора жылы климаттың болғанын дәлелдейді. Осындай мәліметтер ғаламдық үдерістерді түсіну үшін аса маңызды. Жапырақ іздері көне географияда бағдар қызметін атқарады.

Бүгінгі ғылым үшін маңызы

Жапырақ қазбалары тек өткенді зерттеу үшін ғана емес, қазіргі заман үшін де құнды. Олар климаттың қазіргі өзгерістерін бағалауға мүмкіндік береді. Ежелгі және бүгінгі жағдайларды салыстыру болашақты болжауға негіз болады.

Зерттеулер мынадай мүмкіндіктер береді:

• климат өзгерісінің модельдерін нақтылау;
• экожүйелердің тұрақтылығын түсіну;
• өсімдіктердің бейімделу жылдамдығын бағалау.

Бұл білім экология мен табиғатты қорғау саласында қолданылады. Өткен дәуір қазіргі талдаулардың құралына айналады.

Жапырақ қазба қалдықтары көне климат, эволюция және география жайлы мол мәлімет сақтайды. Оларды зерттеу өсімдіктер мен қоршаған орта арасындағы күрделі байланыстарды ашады. Жұқа ғана іздің өзі үлкен сыр шерте алады. Мұндай олжалар биологияны, геологияны және климатологияны тоғыстырады. Сол арқылы өткен заман бүгінгі ғылыми тұжырымдарға әсер етуді жалғастырады.