Эль-Ниньо феномені туралы 19 қызықты факт

Біздің ғаламшардың климаты атмосфера мен мұхиттарда жүретін көптеген өзара байланысты үдерістердің ықпалымен қалыптасады. Олардың кейбірі тек жекелеген аймақтарға әсер етсе, басқалары бүкіл әлемдегі ауа райының сипатын өзгерте алады. Осындай табиғи құбылыстардың ең танымалдарының бірі — Эль-Ниньо феномені. Ол құрғақшылыққа, су тасқындарына, қалыптан тыс ыстыққа және әртүрлі құрлықтардағы басқа да климаттық ауытқуларға себеп болуы мүмкін. Ғалымдар бұл құбылысты ондаған жылдар бойы зерттеп келеді, өйткені мұндай үдерістерді түсіну ауа райы мен климаттағы өзгерістерді дәлірек болжауға көмектеседі. Төменде Дүниежүзілік мұхиттағы ең жұмбақ құбылыстардың бірі туралы қызықты деректер ұсынылған.

1. «Эль-Ниньо» атауы испан тілінен шыққан. Қазақша мағынасы «ұл бала» немесе «сәби» деген ұғымды білдіреді.
2. Бұл атауды алғаш рет Перу жағалауындағы балықшылар қолданған. Олар мұхит суының әдеттен тыс жылынуы көбінесе Рождество мерекесі кезінде байқалатынын аңғарып, оны Иса пайғамбардың сәби шағымен байланыстырған.
3. Эль-Ниньо Тынық мұхитының экваторлық бөлігінде қалыптасады. Дәл осы аймақта жерүсті су қабатының температурасы өзгереді.
4. Құбылыс кезінде Тынық мұхитының орталық және шығыс бөліктеріндегі су қалыпты жағдайдан жылырақ болады. Температураның салыстырмалы түрде аз ғана көтерілуі жаһандық климат жүйесіне әсер етуі мүмкін.
5. Бұл феномен Оңтүстік тербеліс деп аталатын ауқымды үдерістің бір бөлігі болып саналады. Екеуі бірігіп ЭНСО жүйесін құрайды.
6. Эль-Ниньо жыл сайын қайталанбайды. Әдетте мұндай оқиғалардың аралығы екі жылдан жеті жылға дейін созылады.
7. Бір кезеңнің ұзақтығы көбінесе бірнеше айдан бір жылға дейін болады. Кей жағдайларда оның салдары одан да ұзақ уақыт сақталады.
8. Феноменнің дамуы кезінде Тынық мұхитының экваторлық аймағындағы пассат желдері әлсірейді. Соның нәтижесінде орасан зор су массаларының қайта таралуы жүреді.
9. Жылы сулар шығыс бағытқа қарай жылжи бастайды. Нәтижесінде қалыптасқан климаттық жүйелер айтарлықтай өзгереді.
10. Оңтүстік Американың кейбір өңірлерінде Эль-Ниньо нөсер жаңбырлардың жиілеуіне себеп болады. Кейде мұндай жауын-шашын ірі су тасқындарына әкеледі.
11. Австралия мен Оңтүстік-Шығыс Азияның кейбір бөліктерінде осы кезеңде құрғақшылық жиі байқалады. Жауын-шашынның азаюы ауыл шаруашылығына елеулі әсер етуі мүмкін.
12. Феномен Перу жағалауындағы балық қорына ықпал етеді. Су температурасының көтерілуі көптеген балық түрлері үшін қолайсыз жағдай туғызады.
13. Температураның өзгеруі қоректік заттарға бай терең су қабаттарының жоғары көтерілуін әлсіретеді. Бұл бүкіл қоректік тізбекке әсер етеді.
14. Кейбір Эль-Ниньо жылдары бақылау тарихындағы ең ыстық кезеңдердің қатарына кіреді. Қосымша жылу жаһандық орташа температураның өсуіне ықпал етеді.
15. Ғалымдар бұл құбылыстың дамуын бақылау үшін жерсеріктерді пайдаланады. Қазіргі технологиялар мұхит температурасының өзгерістерін нақты уақыт режимінде қадағалауға мүмкіндік береді.
16. Эль-Ниньоға қарама-қарсы құбылыс Ла-Нинья деп аталады. Оның кезінде сол аймақтағы су температурасы қалыпты деңгейден төмен болады.
17. Екі құбылыс та ауа райындағы ауытқулардың жиілігі мен қарқындылығына әсер етеді. Алайда олардың салдары әр өңірде әртүрлі көрініс табады.
18. Зерттеушілер Эль-Ниньо мен климаттың өзгеруі арасындағы байланысты әлі де зерттеуде. Кейбір деректер болашақта оның жекелеген әсерлері күшеюі мүмкін екенін көрсетеді.
19. Көпжылдық бақылауларға қарамастан, бұл феномен әлі де көптеген құпияларын сақтап отыр. Әрбір жаңа кезең ғалымдарға Жердегі күрделі табиғи үдерістерді тереңірек түсінуге көмектеседі.

Эль-Ниньо мұхит пен атмосфераның өзара байланысы қаншалықты тығыз екенін айқын көрсетеді. Тынық мұхитының бір бөлігінде орын алған өзгерістер әлемнің ең шалғай аймақтарындағы ауа райына ықпал ете алады. Бұл құбылысты зерттеу ғылым үшін ғана емес, экономика, ауыл шаруашылығы және миллиондаған адамдардың қауіпсіздігі үшін де аса маңызды. Технологиялардың дамуы мамандарға жаңа мәліметтер жинауға мүмкіндік беріп, осындай климаттық үдерістердің салдарын дәлірек болжауға жол ашып отыр.