Адам ұйқысыз қанша өмір сүре алады?

Ұйқы адам өмірінің табиғи әрі ажырамас бөлігі болып саналады. Көпшілік оны тек күнделікті істер арасындағы үзіліс ретінде қабылдайды. Алайда дәл осы кезеңде ағза қалпына келіп, күндіз алынған ақпаратты өңдейді. Ұйқының жетіспеуі қысқа уақыт ішінде-ақ көңіл күй мен денсаулыққа әсер етеді. Адам ұйқысыз қанша уақыт өмір сүре алатынын түсіну үшін ғылыми деректер мен нақты мысалдарға жүгіну қажет.

Ұйқының биологиялық маңызы

Түнгі тынығу бірнеше маңызды қызмет атқарады. Ол жүйке жүйесінің тұрақтылығын сақтайды, гормондық тепе-теңдікті реттейді және иммунитетті күшейтеді. Ұйқы кезінде ми есте сақтау үдерісін реттеп, артық ақпаратты сұрыптайды.

Негізгі қызметтері мыналар:

• энергетикалық қорды қалпына келтіру;
• иммундық жүйені нығайту;
• эмоциялық тұрақтылықты сақтау;
• ақпаратты өңдеу және бекіту.

Толыққанды демалыс болмаған жағдайда ағза өзін-өзі реттеу қабілетін жоғалта бастайды. Зейін әлсірейді, реакция баяулайды, көңіл күй өзгергіш болады.

Тарихтағы ең ұзақ ұйқысыздық мысалы

Ғылыми бақылауларға сәйкес, ең ұзақ тіркелген ұйқысыздық шамамен 11 тәулікті құрайды. 1964 жылы оқушы Рэнди Гарднер 264 сағат бойы ұйықтамаған. Эксперимент дәрігерлердің бақылауымен өтті.

Мұндай жағдайларда жағдайдың нашарлау кезеңдері байқалады:

1. Алғашқы 24 сағат. Шаршау сезімі күшейеді, зейін төмендейді. Адам ашуланшақ әрі ұмытшақ бола бастайды.
2. Екінші және үшінші тәулік. Есте сақтау мен үйлесімді қозғалыс бұзылады. Ойлау баяулап, жауап беру қабілеті әлсірейді.
3. Төртінші тәуліктен кейін. Галлюцинациялар мен сана шатасуы мүмкін. Ағза қатты күйзеліске ұшырайды.

Мұндай тәжірибелер өте қауіпті саналады. Ұзақ уақыт қалпына келтіру кезеңі қажет болады.

Ұзақ ұйқысыздықтың физиологиялық салдары

Ұйқының болмауы ағзаның барлық жүйесіне әсер етеді. Жүрек-қан тамырлары жұмысы бұзылып, зат алмасу үдерістері өзгереді. Күйзеліс гормонының деңгейі артады.

Негізгі салдарлар мыналар:

• когнитивтік қабілеттің төмендеуі;
• иммунитеттің әлсіреуі;
• артериялық қысымның көтерілуі;
• психикалық бұзылыстар қаупінің артуы.

Зерттеулер созылмалы ұйқы жетіспеушілігі ауыр аурулардың ықтималдығын арттыратынын көрсетеді. Бірнеше түн толық ұйықтамаудың өзі ағзада айқын өзгерістер тудырады.

Өлімге әкелуі мүмкін бе

Қазіргі деректерге сәйкес, тек ұйқының болмауынан тікелей өлім тіркелмеген. Алайда оның салдары қауіпті жағдайларға себеп болуы мүмкін. Зейіннің жоғалуы жол-көлік апаттарының қаупін арттырады.

Ғалымдар келесі қауіп факторларын атап өтеді:

1. Ми қызметінің бұзылуы. Ұзақ сергектік кезінде қысқа мерзімді еріксіз қалғып кету байқалады. Бұл сәтте адам әрекетін бақылай алмайды.
2. Психотикалық белгілердің пайда болуы. Галлюцинациялар мен сандырақ қауіпті мінез-құлыққа әкелуі мүмкін. Жарақат алу ықтималдығы артады.
3. Ағзаның әлсіреуі. Иммундық жүйе инфекцияларға осал болады. Басқа факторлармен қосылғанда бұл ауыр асқынуларға соқтыруы мүмкін.

Сондықтан қауіп ұйқысыздықтың тікелей әсерінен емес, оның жанама салдарынан туындайды.

Неліктен тұрақты демалыс қажет

Адам миы кезеңдік қалпына келуді талап етеді. Онсыз нейрондық байланыстар тиімді жұмыс істемейді. Эмоция мен есте сақтау үдерістері бұзылады.

Тұрақты ұйқының маңызын төмендегідей көрсетуге болады:

• когнитивтік функцияларды сақтау;
• психикалық тепе-теңдікті қамтамасыз ету;
• зат алмасуды қалыпқа келтіру;
• күйзеліске төзімділікті арттыру.

Жүйелі демалыс денсаулық пен ұзақ өмір сүрудің маңызды шарты болып табылады. Оның жетіспеуі теріс әсерді біртіндеп жинақтайды.

Адам бірнеше тәулік бойы ұйқысыз жүре алады, алайда екі-үш күннен кейін-ақ елеулі бұзылыстар байқалады. Ең ұзақ тіркелген көрсеткіш шамамен он бір тәулікті құрайды, бірақ мұндай тәжірибе өте қауіпті. Ұйқының болмауы ми мен денеге зиянды әсер етеді. Толыққанды тынығу қалыпты өмір сүру мен денсаулықты сақтаудың басты шарттарының бірі болып қала береді.